Datça'nın Lezzetleri: Badem, Bal ve Zeytinyağı

Datça mutfağı gösterişli değil, mevsimli. Kuru ve güneşli tepeler bademe ve zeytine, kekik ve çamla kaplı yamaçlar arıcılığa elverişli; iki yandaki deniz de sofraya balık getiriyor. Ortaya çıkan, malzemesi iyi, sade ama karakterli bir mutfak.

Bu rehberde yarımadada neyi, ne zaman yiyeceğinizi ve eve dönerken bavulunuza ne koyacağınızı bulacaksınız.

Badem, Datça'nın imza ürünü. Yarımadanın pek çok köyünde bahçeler badem ağaçlarıyla dolu; ağaçlar kışın sonunda, genellikle şubat civarında çiçek açıyor, hasat ise yaz sonunda yapılıyor. Yerel bademi çiğ ya da kavrulmuş olarak bulabilirsiniz; kasabadaki dükkânlarda ve pazarda bademli kurabiye ile badem ezmesi de eksik olmuyor.

İlkbaharda yolunuz düşerse çağlayı, yani henüz olgunlaşmamış yeşil bademi tuzla deneyin. Mevsimi kısa; gördüğünüzde kaçırmayın.

Yarımadanın tepeleri kekik, adaçayı ve çam ormanlarıyla kaplı; arıcılık da bu yüzden burada köklü bir uğraş. Datça'da en çok karşılaşacağınız iki bal, kekik balı ve çam balı. Kekik balı açık kehribar renginde ve belirgin biçimde aromatik; çam balı ise daha koyu, daha az tatlı ve daha yoğun.

Muğla, çam balı üretiminde Türkiye'nin önde gelen bölgelerinden biri; köy yollarında göreceğiniz kovanlar bu geleneğin bir parçası. Kahvaltıda yerel bal, tereyağı ya da kaymakla birlikte sofranın vazgeçilmezi. Balın zamanla kristalleşmesi doğal bir süreç; kavanozdaki kıvam sizi yanıltmasın.

Merkezden batıya ilerledikçe zeytinlikler sıklaşıyor. Özellikle Yazıköy çevresi, yaşı yüzyıllarla ölçülen ağaçlarıyla tanınıyor; burgu burgu dönen gövdelerin arasında yürümek bile başlı başına bir deneyim. Hasat sonbaharın sonunda başlıyor ve kış başına kadar sürüyor; yeni mahsul zeytinyağını en taze haliyle tatmak için en iyi dönem bu.

Kahvaltıda kırma zeytin, öğlen zeytinyağlılar, her salatanın üzerinde bol yağ: Datça'da zeytinyağı bir malzemeden çok, mutfağın temeli.

Ege mutfağının en sevilen yanı olan otlar, Datça sofralarında da baş köşede. Kış ve ilkbaharda tarla kenarlarından ve bahçelerden toplanan radika, ebegümeci ve turp otu gibi yeşillikler zeytinyağıyla pişiriliyor, haşlanıp limonla sunuluyor ya da börek ve gözlemenin içine giriyor. Yazın ise deniz börülcesi meze tabaklarının vazgeçilmezi.

Esnaf lokantalarında ve ev yemeği yapan yerlerde o günün tenceresini sorun: mevsime göre değişen zeytinyağlılar, yaz aylarında kabak çiçeği dolması ya da günün ot yemeği.

Limandaki balık restoranları ve Palamutbükü, Hayıtbükü gibi koylardaki deniz kenarı masalar, akşam yemeğinin klasik adresleri. Pek çok yerde balığı menüden değil tezgâhtan seçiyorsunuz; o gün ne geldiğini, neyin mevsiminde olduğunu sormaktan çekinmeyin. Balık genellikle kiloyla fiyatlandırılıyor; siparişten önce gramajı ve fiyatı netleştirmek herkesin işini kolaylaştırır. Yaz aylarında, özellikle koylardaki restoranlarda akşam yemeği için yer ayırtmak iyi olur.

Balıktan önce gelen mezeler de en az ana yemek kadar önemli: ot mezeleri, deniz börülcesi, ahtapot ya da kalamar ve yerel zeytinyağıyla hazırlanmış salatalar.

Kasabada haftada bir kurulan pazar, yarımadanın mutfağını tek bir yerde görmenin en kolay yolu. Mevsim sebze ve meyvelerinin yanında köylerden gelen üreticilerin bademini, balını, zeytinyağını, kurutulmuş otlarını ve ev yapımı reçellerini bulabilirsiniz. Pazarın hangi gün kurulduğunu konakladığınız yerde sorun; sabah erken gitmek hem seçim hem de sohbet için iyi.